Menu

Ideas of Facade Design

 

ایده­هایی برای طراحی نما 

(برنده جایزه دوسالانه کتاب دکتر مزینی از انجمن مفاخر معماری ایران – اردیبهشت 1394)

مجموعه اسکیس ­های دانشجویان معماری دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز

علی خیابانیان- لیلی منظوری

 

 

عملی را که باید بیاموزیم با انجام دادنش می­آموزیم

ارسطو

زمانیکه دانشجویانم در مورد طراحی نما از من راهنمایی می­خواستند و خواهان اصول، قواعد یا تکنیکی بودند که بر اساس آنها بتوانند نمای پروژه را تکمیل کنند؛ جواب دادن به این سوال – که سوال اکثر دانشجویان معماری ایران نیز به شمار می رود – بدلیل نبودن منبعی مشخص و گستردگی و تنوع موارد . اصولی که در طراحی نما باید مد نظر قرار داد، به نظرم کمی دشوار و نیازمند تمرین و صرف زمانی طولانی بود.

از آنجایی که شخصا اهل تجربه و انجام دادنم تا اینکه کتابی بدست بگیرم و در مورد فواید استفاده از فلان قاعده و تکنیک را حفظ کنم و آنها را در کلاس درس بازگو نمایم، تصمیم گرفتم به جای بیان تجربه­ها، یافته­ها و آموخته­هایم، دانشجویان را در مسیری قرار دهم که خود از آن عبور کرده و به شناختی نسبی از طراحی معماری دست یافته­ام.

مساله بسیار ساده است؛ برای آموزش طراحی باید طراحی کرد!

این کاری است که تقریبا هر روز آنرا انجام می­دهم، بدون اینکه سفارشی در کار باشد، یا برای نمایشگاه، تکمیل مطالب کتاب یا برای نمایش در کلاس از آنها استفاده کنم. بدون هیچ هدف و هر گونه پیش­زمینه­ای، ابزار خود را – اعم از خود نویس، ماژیک، قلم نوری یا موس – بدست می­گیرم و شروع به طراحی می­کنم. خود را در ورطه ایده­ها و افکار معماری رها می­کنم و با فراموشی لحظه به لحظه خود، اندیشه­ها و آموخته­های معماریم، درها و مسیرهای جدیدی برای خلق و یادگیری روبرویم گشوده می­شوند و لذتی عمیق همه وجودم را فرامی گیرد. احساسی مشابه لحظه ای که شعر می­گویم. این حس که از جنس آگاهی است مرا در مسیری که باید بروم هدایت می­کند و در منزل مناسب متوقف. متاسفانه در آموزش رایج معماری کشور پالایش و خاموشی ذهن، گذر از خود، حرکت از خود به خود و الهام و شهود و خلاقیت بسیار کمرنگ شده و دانشجویان به جای تجربه و خلاقیت و طراحی، بیشتر کرکسیون می کنند!

مجموعه ای که پیش رو دارید، نتیجه 3 ترم فعالیت دانشجویان آتلیه طراحی معماری 3 و دوستانی که در کلاس­های اسکیس و خلاقیت شرکت کرده­اند. زمینه­ای خالی از دو مکعب مستطیل با شبکه­ای از خطوط در پشت که در صفحه بعدی مشاهده خواهید کرد بدون پیش ­زمینه و توضیحی به دانشجویان داده شده و از آنها خواستم که نمای این بنا را طراحی کنند.

هدف طراحی نما نیست بلکه آموزش طراحی نما است که به صورت خودآموز توسط دانشجو انجام می­شود. مهم از نتیجه کار، چالشی است که دانشجو در طراحی با آن درگیر می­شود و چون راهنمایی ندارد یا کرکسیونی در کار نیست – شبیه کسی که تک و تنها در میانه راه وا مانده و خود باید کاری انجام دهد – در حالتی قرار می­گیرد که او را به درون ذهن خود سوق می­دهد و این اجبار یا الزام و تنهایی، راه را به سوی خلاقیت می-گشاید. در طی طراحی دانشجو خود به فهمی از تناسبات، نسبت فضای پر به خالی،  تضاد، تعامل و هماهنگی بین سطوح و احجام، ضخامت خطوط، متریال، ریتم و تکرار و حرکت و غیره دست یافته و به نمایش می گذارد.

اسکیس­ها، عاری از اشکال نیستند، اما تا حد زیادی ناب و بکرند و هر کدام دارای نکته یا نکاتی ویژه و قابل تامل در طراحی معماری­اند. این چیزی است که این کتاب به دنبال آن است. اینکه اشتباه معنی ندارد و هر خطی که می­کشید آجری است که ساختار اندیشه معماری و تجسم خلاقه شما را توسعه داده و استوارتر می­کند و اگر اشکال و ایرادی هم باشد در کم کاری دانشجویان و انتظارات نابجای اساتید و سرکوب قوه خلاقه دانشجویان به جای تشویق و ارتقاء آن است. در صفحات پایانی کتاب، پس از اتمام اسکیس­ها، برای مشخص­کردن بیشتر نکاتی که در طراحی باید به آنها پرداخت و رفع نواقص اسکیس­ها، طرح­هایی دررایانه، آنهم به زبانی ساده و کلی انجام شده­است. در کنار مطالعه و انجام اسکیس در زمینه خالی ابتدای کتاب، ترسیم آنها در رایانه نیز در تجسم و تمرین مفاهیمی همچون تناسبات و مواردی که ذکر شد بسیار موثر خواهد بود.

چند اصل مهم را در این تمرین باید رعایت کرد:

–   خود استاد باید کپی­های کمرنگ از بنا را آماده کند و بین دانشجویان توزیع کند.

– برای هر دانشجو حداقل 3 کپی آماده کنید تا در صورت خراب شدن یا اتمام یکی، زمینه دیگر را به او بدهید.

– باور به خود دانشجویان را تحریک کنید و جمله « از خراب کردن نترسید» را تکرار کنید.

–  فکر کردن تنها در حین ترسیم مجاز است. (مانع از فکر کردن دانشجویان شوید. تشویقشان کنید تا خط بکشند نه اینکه قلم بدست تنها فکر کنند. )

– در طول تمرین از موسیقی استفاده کنید.

– بر کار دانشجویان نظارت کنید و اگر دانشجویی در مرحله­ای از کار متوقف شده با ترسیمی محدود او را به ادامه راه باز گردانید یا صفحه ای جدید در اختیارش بگذارید.

– برای هر کاری که تمام شد کف بزنید و تعریف کنید یا لایه­های درونی اندیشه و آگاهی دانشجویان را بیدار شوند.

– مهم تراز همه استاد باید عاشقانه این کار را انجام دهد و از موفقیت دانشجویان لذت ببرد. مهم ترین محرک، مشوق و هدایتگر دانشجویات در خلاقیت و دقت در طراحی، شوق و انگیزه ای است که دانشجویان در چشمان شما می بینند.

و در نهایت پس از یک ساعت اسکیس شاهد نتایج فوق­العاده­ای خواهید بود. بدون اینکه چیزی به دانشجویان یاد داده باشید آنها خود به واسطه کاری که انجام می­دهند به ایده­­ها و تکنیک­ها و قواعد لازم دست می­یابند و آنها را اجرا می­کنند. حداقل زمانی که برای اسکیس­های کتاب صرف شده 15 دقیقه و نهایتا به دلیل کار روی جزئیات یا راندو 50 دقیقه است. ضمنا نباید فراموش کرد که با وجود نتایج خوب با تکرار و ممارست است که یافته ها و تجارب دانشجویان نهادینه شده و به افکار و الگوهایی پایدار در تفکر معماری ایشان تبدیل خواهد شد.